Nội dung chính
Thị trường lao động Mỹ đang trải qua một cuộc cách mạng sâu sắc khi AI và tiêu chí “hiệu quả” thay đổi cách thức tuyển dụng và giá trị bằng cấp.
Tổng quan thị trường việc làm Mỹ 2025
Dữ liệu mới nhất của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy trong cả năm 2025, Mỹ chỉ tăng 584.000 việc làm – con số thấp hơn tới 70% so với mức hơn 2 triệu việc làm trung bình trong hai năm trước. Trung bình mỗi tháng, nền kinh tế tạo ra khoảng 48.000 vị trí mới, mức giảm đáng chú ý so với các tháng trước.
Điều chỉnh số liệu cuối năm
Trong khi báo cáo ban đầu cho thấy tháng 10 giảm 105.000 việc làm, sau khi BLS hiệu chỉnh lại con số lên tới mất 173.000 việc. Tháng 11 cũng giảm mạnh, từ tăng 64.000 việc xuống còn chỉ 56.000 việc.
Eric Merlis, đồng trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại Citizens, nhận định: “Các chỉ số lao động không biến động mạnh, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chững lại rõ rệt.”
Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,4% vào tháng 12, các nhà phân tích cho rằng phần lớn là kết quả của các điều chỉnh kỹ thuật, không phản ánh sức khỏe thực sự của nền kinh tế.
“Hiệu quả” – Tôn giáo mới của giới chủ
Theo Business Insider, trong năm 2025 “hiệu quả” đã chuyển từ mục tiêu doanh nghiệp sang một tín ngưỡng trong các công ty công nghệ, lan tỏa tới toàn bộ khu vực tư nhân. Các CEO như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla, SpaceX) đang thúc đẩy một “cuộc đại san phẳng” nhằm loại bỏ các tầng quản lý trung gian và tối giản cơ cấu tổ chức.
Hậu quả là hàng loạt vị trí quản lý trung cấp và nhân viên văn phòng bị cắt giảm. Tại Dell, AT&T và Verizon, các đợt sa thải diễn ra âm thầm nhưng quyết liệt, nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát kéo dài.
Không chỉ khu vực tư nhân, khu vực công cũng không tránh khỏi. Bộ “Hiệu quả Chính phủ” (DOGE) do Elon Musk đứng đầu đã trở thành biểu tượng cho chiến dịch này. Theo NBC News, trong năm 2025 có khoảng 265.000 nhân viên liên bang mất việc, trong đó tháng 10 ghi nhận mức sa thải cao nhất.
Nỗi bi quan của người lao động trí thức
AI đang thay thế công việc văn phòng, khiến bằng cấp đại học dần mất giá. Jaqueline Kline, sinh viên mới tốt nghiệp, chia sẻ: “Tấm bằng đại học từng là một đặc quyền, nhưng giờ nó chẳng còn ý nghĩa gì. Điểm GPA của tôi không còn quan trọng nếu không có việc làm.”
Chatbot và các công cụ AI tạo sinh đã trở nên đủ thông minh để viết mã, soạn thảo văn bản và xử lý công việc hành chính. Charley Kim, một chuyên viên nhân sự trẻ, mô tả thực tế: “Được gọi đi phỏng vấn hiện nay còn khó hơn cả việc vượt qua vòng phỏng vấn trước đó.”
Những điểm sáng le lói và rủi ro lạm phát
Mặc dù bức tranh chung là tiêu cực, một số lĩnh vực vẫn ghi nhận tăng trưởng. Bộ Lao động Mỹ cho biết việc làm trong tháng 12 tăng mạnh ở lĩnh vực dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội, trong khi bán lẻ và sản xuất vẫn là gánh nặng kéo lùi.
Thu nhập trung bình theo giờ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD – con số được Fed theo dõi chặt chẽ vì có khả năng kéo dài áp lực lạm phát.
Theo báo cáo McKinsey tháng 6, gần 80% doanh nghiệp đã áp dụng AI tạo sinh, nhưng đa phần chưa thấy tác động đáng kể tới lợi nhuận. Elon Musk thừa nhận dự án DOGE “chỉ thành công một chút”.
Đối với người lao động, sự chờ đợi kết quả của canh bạc này là một gánh nặng. Abbey Owens, người đang tìm việc, nói: “Ban đầu tôi tìm kiếm một công việc cụ thể, nhưng rồi tiêu chuẩn hạ xuống mức: tôi chấp nhận bất cứ công việc nào”.
Năm 2026 mở ra với nhiều bất định khi bóng ma “hiệu quả” vẫn ám ảnh quyết định nhân sự từ Washington D.C. tới thung lũng Silicon.
