Nội dung chính
Tín chỉ carbon – “tài sản xanh” cho nền kinh tế bền vững
Cơ hội đã rộng cửa
Theo PGS.TS. Hoàng Văn Phụ, Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện Kinh tế và Phát triển, thị trường tín chỉ carbon là công cụ then chốt để giảm phát thải CO₂ và thúc đẩy mô hình tăng trưởng xanh. Nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” giúp phân bổ nguồn lực hiệu quả, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch và tạo ra dòng tài chính mới cho các dự án giảm phát thải.
Cơ chế và khung pháp lý tại Việt Nam
Việt Nam đã xây dựng nền tảng pháp lý cho thị trường carbon qua ba văn bản chủ chốt: Luật Bảo vệ môi trường 2020 (lần đầu ghi nhận thị trường carbon), Nghị định 06/2022/NĐ‑CP (định hướng lộ trình và cơ chế vận hành) và Quyết định 232/QĐ‑TTg (phê duyệt Đề án phát triển thị trường carbon 2025‑2030). Dự kiến sàn giao dịch tín chỉ carbon sẽ ra mắt vào năm 2028, đánh dấu bước ngoặt quan trọng của tài chính xanh trong nước.
Những bên mua tiềm năng và nhu cầu thị trường
Roxanne Tan – chuyên gia chính sách khí hậu quốc tế (South Pole) chia thị trường tín chỉ carbon thành bốn phân khúc: tuân thủ NDC, bù trừ trong ETS nội địa, tuân thủ Corsia và thị trường tự nguyện. Các bên mua tiềm năng bao gồm: tổ chức tài chính và quỹ đầu tư, doanh nghiệp thương mại, nhà môi giới và các tập đoàn, cơ quan nhà nước.
Khảo sát gần đây cho thấy mức độ quan tâm của các bên mua đối với tín chỉ carbon rừng Việt Nam: 13% đang tích cực tìm kiếm cơ hội mua, 73% sẵn sàng xem xét nếu đáp ứng tiêu chuẩn, 13% quan tâm chung nhưng chưa hành động. Đối với tương lai, 33% đánh giá tín chỉ carbon rừng là ưu tiên cao, trong khi 40% sẵn sàng tìm hiểu thêm.
Thách thức thực tiễn
Ông Nguyễn Thành Công, Phó trưởng Phòng Thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh: thị trường carbon còn mới, nguồn nhân lực chuyên môn tại địa phương còn hạn chế, gây khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và theo dõi xu hướng toàn cầu.
Bà Nguyễn Hồng Loan, Giám đốc GreenCIC, lưu ý rằng doanh nghiệp, đặc biệt trong các ngành phát thải lớn, cần vốn đầu tư lớn, thời gian triển khai dài và công nghệ cao. Không phải giải pháp nào cũng khả thi trong ngắn hạn.
Giải pháp và bước chuẩn bị
Để giảm bớt rào cản, bà Loan đề xuất các địa phương tập trung xây dựng năng lực dữ liệu và điều phối: rà soát nguồn phát thải, tiềm năng giảm phát thải và khả năng hấp thụ carbon trên địa bàn, đặc biệt trong lâm nghiệp, nông nghiệp, chất thải và năng lượng. Giai đoạn thí điểm nên được xem như cơ hội học hỏi, xây dựng năng lực và chuẩn bị chiến lược dài hạn.
Cục Biến đổi khí hậu khuyến nghị tăng cường phối hợp với các cơ quan trung ương để tổ chức hội thảo, tuyên truyền và đào tạo về thị trường carbon, nhằm nâng cao năng lực cho cán bộ địa phương và lan tỏa kiến thức tới doanh nghiệp, nhà đầu tư.
Địa phương cũng có thể học hỏi từ các mô hình nội địa như cơ chế trao đổi kết quả giảm phát thải ở Bắc Trung Bộ hoặc Đề án một triệu hecta lúa – những ví dụ minh chứng sức mạnh của hợp tác công‑tư trong việc thiết kế và triển khai dự án giảm phát thải, đồng thời chia sẻ lợi ích công bằng giữa nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Việc xác định hiện trạng phát thải, nhu cầu và lộ trình giảm phát thải trong tương lai sẽ là nền tảng vững chắc để doanh nghiệp và địa phương tham gia thị trường carbon một cách chủ động, hiệu quả và bền vững.
