Khi thời tiết lạnh đi, hệ miễn dịch dễ suy giảm, khiến chúng ta dễ bị cảm lạnh, ho, nghẹt mũi và rối loạn tiêu hoá. Trong y học cổ truyền, một số thực phẩm vừa ngon vừa có công dụng dược thiện, giúp điều hòa khí huyết, ấm cơ thể và tăng sức đề kháng. Dưới đây là 4 dược thiện tiêu biểu, đã được bác sĩ Nguyễn Quang Dương (Bệnh viện Tuệ Tĩnh) giới thiệu, thích hợp dùng trong mùa lạnh.

1. Gừng – Ôn trung, tán hàn, tăng sức đề kháng

Gừng (Sinh khương) có vị cay, tính ấm, tác dụng ôn trung, tán hàn, giải biểu và làm ấm phế vị. Nó thúc đẩy tuần hoàn máu, giảm cảm lạnh và hỗ trợ tiêu hoá.

Cách dùng gừng

• Nước gừng mật ong ấm: 30 g gừng tươi, 1‑2 cốc nước lọc, 1‑2 thìa mật ong nguyên chất. Đun sôi gừng trong nước 7‑10 phút, để nguội nhẹ rồi cho mật ong, uống khi còn ấm.
• Cháo gừng giải cảm nhẹ: 300 g gạo trắng, 200 g thịt lợn băm, 10 g gừng thái sợi, hành lá, hành tím và gia vị vừa ăn. Nấu cho tới khi cháo mềm, cho gừng sợi vào, rắc hành lá và tiêu xay.
• Thêm vài lát gừng vào trà hàng ngày để duy trì ấm cơ thể.

Đối tượng nên dùng: Người hay lạnh bụng, dễ cảm lạnh, ho do lạnh, tiêu hoá kém, hoặc huyết áp thấp. Khuyến cáo: Tránh nếu đang sốt cao, có bệnh lý trào ngược dạ dày nghiêm trọng hoặc viêm loét dạ dày. Phụ nữ mang thai chỉ dùng liều nhỏ.

2. Tía tô – Giải cảm, điều hòa vệ khí

Lá tía tô có vị cay, tính ấm, quy kinh phế‑tỳ, giúp phát tán phong hàn, giảm ho, đầy bụng và buồn nôn.

Cách dùng tía tô

• Cháo tía tô giải cảm: 100 g gạo, 2 quả trứng, 100 g lá tía tô thái nhỏ, 100 g hành lá và gia vị vừa đủ. Nấu cháo mềm, cho trứng, tía tô, hành lá vào, khuấy đều và ăn khi còn ấm.
• Sắc nước tía tô + gừng: Đun sôi nước, cho gừng sợi và lá tía tô vào ngâm 10 phút, thêm chút đường đỏ và uống khi còn ấm.
• Ăn lá tía tô sống hoặc dùng trong các món hấp, luộc.

Thích hợp cho người mới nhiễm lạnh, có triệu chứng cảm nhẹ. Phụ nữ mang thai có thể dùng lượng nhỏ sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ. Kiêng kỵ: Người bị “cảm phong nhiệt” (sốt cao, khát nước) và người đổ mồ hôi nhiều không nên dùng liên tục.

3. Kinh giới – Giải cảm, hỗ trợ tiêu hoá, cầm máu nhẹ

Lá kinh giới có vị cay, tính ấm, giúp phát tán phong hàn, trị cảm lạnh, nhức đầu, nghẹt mũi. Hoa kinh giới sao đen còn được dùng để cầm máu nhẹ.

Cách dùng kinh giới

• Sắc nước uống ấm: Đun sôi lá kinh giới tươi hoặc khô với nước, uống khi còn ấm vào buổi sáng. Theo y học cổ truyền, nó hỗ trợ tiêu hoá và “giải cảm nhẹ”.

Phù hợp cho người mới chớm cảm lạnh, hắt hơi, sốt nhẹ hoặc người bị ngứa do phong hàn, mề đay nhẹ. Kiêng dùng: Người “cảm nhiệt” (sốt cao, miệng khô, họng đỏ), phụ nữ mang thai nên dùng liều thấp, và người có bệnh lý chảy máu cần tham khảo bác sĩ.

4. Đậu trắng – Kiện tỳ, lợi thủy, hỗ trợ tiêu hoá

Đậu trắng có vị ngọt, tính bình, tác dụng kiện tỳ, bổ khí, lợi thủy, hỗ trợ tiêu hoá và giảm đầy bụng. Khi tỳ vị suy yếu trong thời tiết lạnh, đậu trắng giúp tăng hấp thu dinh dưỡng và duy trì sức khỏe toàn thân.

Cách dùng đậu trắng

• Cháo đậu trắng + hoài sơn + ý dĩ: 100 g gạo, 30 g đậu trắng ngâm mềm, 20‑30 g hoài sơn, 20‑30 g ý dĩ, 1‑1,2 lít nước. Ninh tới cháo sánh mịn, có thể không thêm muối.
• Canh đậu trắng hầm xương: 500 g xương sườn (hoặc xương ống), 150 g đậu trắng, gia vị vừa, hành lá. Hầm xương mềm, thêm đậu trắng, hầm tới mềm, rắc hành lá, ăn khi còn ấm.
• Đậu trắng chè loãng: 300 g đậu trắng ngâm 3‑4 giờ, nấu với 300 ml nước tới mềm, thêm đường và một chút muối, dùng dạng chè loãng dễ tiêu.

Đối tượng nên dùng: Người tỳ vị hư nhược, tiêu hoá kém, trẻ nhỏ (dạng cháo mềm). Kiêng dùng: Người đầy bụng do tiêu hoá chậm, bệnh thận cần hạn chế đạm thực vật và nên tham khảo bác sĩ trước khi dùng.

Theo Sức khỏe & Đời sống