Nội dung chính
Câu chuyện làng mật mía Lâm Thành
Đứng từ xa, mùi thơm ngọt ngào của mật mía Lâm Thành khiến ai cũng muốn dừng lại và thưởng thức. Nằm trong xã Kim Tân, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa, làng Lâm Thành đã trở thành biểu tượng của nghề nấu mật mía truyền thống, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên Đán.
PV Người Đưa Tin ghé thăm vào cuối đông, khi sương mỏng bao phủ làng và hương mật lan tỏa trong không khí. Ông Nguyễn Văn Quang – chủ một trong những lò mật lâu năm – chia sẻ rằng nghề này đã được truyền lại qua nhiều thế hệ kể từ những năm 1980, khi người dân địa phương bắt đầu trồng mía và tự tổ chức các lò ép.
Quy trình ép và nấu mật truyền thống
Trước năm 1990, việc ép mía chủ yếu dựa vào sức kéo của trâu, tiêu tốn công sức và cho năng suất thấp. Khi một số hộ dân đầu tư máy ép chạy bằng máy nổ, năng suất tăng đáng kể và hiện nay có gần 20 hộ duy trì nghề này.
Làm mật mía diễn ra vào tháng 9 âm lịch, khi thu hoạch mía. Các lò mật như của ông Quang thường ép khoảng 10 tấn mía mỗi ngày, cho ra hơn 1 tấn mật nguyên chất. Quá trình nấu mật là bước quyết định: mía đã ép lấy nước được đổ vào chảo lớn, bốc lửa và liên tục vớt bọt, tạp chất để duy trì màu vàng óng và hương vị đặc trưng. “Nếu quá tay, mật sẽ bị đen và mất giá trị”, ông Quang nhấn mạnh.
Vai trò của con người
Dù công nghệ đã tiến bộ, chất lượng mật vẫn phụ thuộc vào tay nghề và kinh nghiệm của người thợ. Anh Dương, chủ lò mật gần nhà ông Quang, cho biết: “Quá trình nấu, chủ lò phải canh để vớt bọt, tạp chất, màu sắc và hương vị cuối cùng đều dựa vào kinh nghiệm”.
Thị trường Tết và giá trị kinh tế
Vào dịp Tết, nhu cầu mật mía tăng mạnh; các lò mật thường phải làm việc liên tục suốt ngày đêm. Mật mía Lâm Thành không chỉ cung cấp cho thị trường nội địa mà còn xuất khẩu sang Nghệ An, Hà Tĩnh và các tỉnh phía Nam. Giá bán hiện tại dao động từ 16.000 – 18.000 đồng/kg, mang lại thu nhập ổn định cho các hộ làm nghề.
Thách thức và triển vọng
Năm 2023, mưa bão đã làm giảm năng suất mía, khiến nguồn nguyên liệu và chất lượng mật giảm so với năm trước. Tuy nhiên, nhờ thương hiệu đã được xây dựng, các thương lái vẫn đặt hàng trước vụ thu hoạch, bảo đảm nhu cầu thị trường được đáp ứng.
Theo lãnh đạo UBND xã Kim Tân, nghề nấu mật mía là nguồn việc làm quan trọng, tạo thu nhập ổn định cho hàng chục hộ dân. Dù không phải nghề “giàu có” theo chuẩn đô thị, nhưng các gia đình lò mật đã đạt mức sống khá giả, có khả năng nuôi con học hành và đầu tư vào giáo dục.
Với xu hướng tiêu dùng ngày càng quan tâm tới thực phẩm truyền thống và an toàn, mật mía Lâm Thành có tiềm năng mở rộng sang các kênh bán hàng trực tuyến và du lịch ẩm thực, góp phần bảo tồn di sản văn hoá phi vật thể của địa phương.
Phạm Xuân Chinh
