Nội dung chính
Cục Tần số Vô tuyến điện phát hiện hàng nghìn tàu chở người không có giấy phép tần số nhờ cách làm mới từ dữ liệu, thay vì dựa vào hệ thống kiểm soát kỹ thuật truyền thống.
Trong hội nghị triển khai chương trình công tác năm 2026 của khối Bưu chính – Viễn thông (Bộ Khoa học và Công nghệ) vào ngày 10/1, ông Lê Văn Tuấn – Cục trưởng Cục Tần số Vô tuyến điện đã chia sẻ câu chuyện chuyển đổi số trong giám sát tần số, minh chứng rằng một thay đổi nhỏ dựa trên dữ liệu có thể phát hiện hàng ngàn vi phạm.
Thách thức của phương pháp truyền thống
Trước đây, 95% các vi phạm tần số được phát hiện qua hệ thống kiểm soát kỹ thuật, phần còn lại chỉ dựa vào thanh tra định kỳ. Tuy nhiên, mô hình này không thể bao quát toàn bộ vùng biển, khu vực sâu, xa hoặc các đô thị có hạ tầng phức tạp. Như ông Tuấn nhấn mạnh: “Hệ thống kiểm soát thực sự không với hết được. Nếu đi kiểm tra trực tiếp thì không có nhân lực”.
Giải pháp: Giám sát bằng dữ liệu
Ý tưởng này xuất phát từ lời đề xuất của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng (khi đó là Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông) tại hội nghị năm 2018: bắt đầu từ dữ liệu, phân tích để phát hiện bất thường và cảnh báo sớm.
Cục Tần số đã thí điểm kết nối dữ liệu với Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Xây dựng). Theo quy định, mọi tàu hoạt động trên biển – kể cả tàu cá – phải trang bị thiết bị vô tuyến và được đăng kiểm.
Sau khi lấy dữ liệu của 2.561 tàu khách và du lịch từ Cục Đăng kiểm, đội ngũ phân tích bằng AI so sánh với cơ sở dữ liệu cấp phép tần số, kết quả cho thấy 60% tàu không có giấy phép tần số. Tỷ lệ vi phạm cao nhất ở Quảng Ninh (84%), tiếp đến Hải Phòng (60%), An Giang (61%) và Đà Nẵng (58%).
Hiệu quả thực tiễn
Để kiểm chứng, Cục Tần số phối hợp với địa phương Hải Phòng triển khai đội giám sát thực địa. Trong 10 doanh nghiệp được kiểm tra, tất cả đều có vi phạm, tổng cộng 500 phương tiện.
Mục tiêu không chỉ là xử phạt mà còn nâng cao ý thức tuân thủ. Khi xác định đối tượng vi phạm qua dữ liệu, cơ quan quản lý có thể gửi cảnh báo chính xác, giảm thiểu việc vi phạm tái diễn.
Đồng thời, hệ thống còn phát hiện khoảng 200 tàu có thiết bị vô tuyến nhưng khi hỏi lại chỉ trả lời “đang cất trong kho”. Các trường hợp này được chuyển cho Cục Đăng kiểm để xử lý.
Sau một tháng thí điểm, tỷ lệ doanh nghiệp đến làm thủ tục cấp phép đã tăng vọt. Từ tháng 11/2025 đến nay, Cục đã phạt 14 doanh nghiệp với tổng số tiền 250 triệu đồng.
Bài học rút ra
- Chuyển đổi số có thể phát hiện vi phạm mà không cần hệ thống kiểm soát tần số phủ sóng toàn diện.
- Nhận diện và kết nối cơ sở dữ liệu là yếu tố quyết định thành công.
- Giám sát thực địa kết hợp xử phạt tạo áp lực thay đổi hành vi vi phạm.
- Cơ chế phản hồi dữ liệu giúp các đơn vị tự phát hiện và khắc phục vấn đề.
Nhìn vào kết quả, Cục Tần số dự định mở rộng kết nối với các cơ sở dữ liệu khác, như dữ liệu tàu cá của ngành Nông nghiệp, để xây dựng chức năng giám sát online đa ngành trên nền tảng quản lý tần số.
Cục cũng đề nghị các trung tâm tần số phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ địa phương, mỗi Sở nên khai thác ít nhất một cơ sở dữ liệu để xác định chỗ thiếu giấy phép, phân tích và nhắc nhở kịp thời.
