Nội dung chính
Sai sót của tổ lái khiến máy bay B‑52 Mỹ rơi xuống băng Greenland, phát tán lượng lớn vật liệu phóng xạ.
Tai nạn B‑52 trên băng North Star: Nguyên nhân và diễn biến
Vào ngày 21/1/1968, chiếc B‑52G mang mã hiệu HOBO‑28 thực hiện nhiệm vụ tuần tra hạt nhân quanh căn cứ không quân Thule, Greenland, chở theo bốn quả bom nguyên tử. Khi bay vòng kín, một thành viên phi công phát hiện mùi khét từ đệm mút đặt trên lỗ thoát khí nóng, gây cháy lan nhanh.
Đội bay cố gắng dập tắt lửa nhưng không kịp; hệ thống điện ngừng hoạt động, buồng lái ngập khói. Họ đã yêu cầu hạ cánh khẩn cấp tại Thule, nhưng do mất kiểm soát, máy bay lao thẳng xuống lớp băng của vịnh North Star với tốc độ khoảng 900 km/h.
Trong bảy thành viên, sáu người nhảy dù thành công, trong khi một thành viên thứ bảy tử vong vì chấn thương đầu nghiêm trọng khi cố gắng thoát ra khỏi máy bay.
Nguyên nhân cháy nổ
Ngọn lửa bắt đầu từ đệm mút, nhưng nhanh chóng vượt ra ngoài tầm kiểm soát do thiếu hệ thống chữa cháy hiệu quả trên máy bay. Khi va chạm mạnh với băng, các khối thuốc nổ trên bom đã được kích hoạt, tuy không gây nổ hạt nhân, nhưng đã làm rò rỉ vật liệu phóng xạ.
Hậu quả phóng xạ
Vụ rơi để lại một “vết sẹo” dài 700 m, rộng 160 m trên mặt băng, nơi plutonium và các chất phóng xạ khác bị phát tán rộng rãi. Các thợ săn Inuit địa phương, cùng với binh sĩ Mỹ và nhân viên Đan Mạch, đã thu thập hàng tấn băng nhiễm xạ dưới nhiệt độ lên tới –60 °C.
Chiến dịch dọn dẹp “Crested Ice”
Washington ban đầu muốn để máy bay chìm xuống đáy vịnh, nhưng Đan Mạch yêu cầu Mỹ thu hồi toàn bộ máy và băng nhiễm xạ. Cuối cùng, Mỹ đồng ý và triển khai chiến dịch dọn dẹp mang tên “Crested Ice”. Các mảnh vụn được chuyển tới nhà máy Pantex (Texas) để giám định, trong khi băng nhiễm xạ được đóng kín trong thùng thép và vận chuyển tới cơ sở Savannah River (Nam Carolina).
Bí mật chiến dịch “Chrome Dome” và quan hệ Mỹ‑Đan Mạch
Nhiệm vụ của HOBO‑28 là một phần của chiến dịch bí mật “Chrome Dome”, trong đó các phi đội B‑52 mang vũ khí hạt nhân tuần tra không gian phía Bắc, sẵn sàng thực hiện đáp trả hạt nhân nếu Mỹ bị tấn công. Các chuyến bay này thường xuyên xuyên qua Greenland, dù Đan Mạch đã tuyên bố vùng này là phi hạt nhân từ năm 1957.
Năm 1995, tài liệu tiết lộ rằng Thủ tướng Đan Mạch H.C. Hansen đã ngầm cho phép Mỹ triển khai vũ khí hạt nhân ở Greenland qua một lá thư viết tay cho đại sứ Mỹ, cho thấy Washington “gần như có thể làm mọi thứ mình muốn” trên hòn đảo.
Quân đội Mỹ đã lưu trữ ít nhất 48 đầu đạn hạt nhân tại căn cứ Thule trong giai đoạn 1958‑1965, chứng minh mức độ hiện diện quân sự và hạt nhân sâu rộng ở khu vực này.
Di sản và những câu hỏi chưa được giải đáp
Năm 2008, BBC công bố rằng một trong bốn quả bom chưa được thu hồi, vì đã rơi vào lớp băng và chìm xuống đáy biển. Các chiến dịch trục vớt bằng tàu ngầm đã không thành công. Một số chuyên gia cho rằng vật liệu hạt nhân cấp độ vũ khí vẫn còn nằm sâu dưới đáy vịnh North Star.
Ngược lại, Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch (2009) khẳng định không có quả bom nào bị mất, cho rằng các cuộc tìm kiếm nhằm truy vết uranium‑235 trong tầng thứ cấp của bom.
Những người tham gia dọn dẹp sau vụ rơi đã báo cáo các vấn đề sức khỏe như lão hóa sớm, mệt mỏi, bệnh ngoài da và suy giảm hệ miễn dịch. Tuy nhiên, các cuộc điều tra không tìm ra mối liên hệ trực tiếp giữa các triệu chứng và phơi nhiễm phóng xạ, cho rằng chúng có thể là hậu quả của lối sống.
Phạm Giang (Theo New World, Eurasian Times)
