Nội dung chính
Ba Làng, làng nghề nước mắm truyền thống của xứ Thanh, đang tràn ngập không khí hân hoan khi mùa Tết đang đến gần.
Cảnh sắc cuối năm tại Ba Làng
Vào một ngày cuối năm Ất Tỵ, chúng tôi ghé thăm khu phố Thượng Hải, phường Tĩnh Gia (trước đây là phường Hải Thanh) của tỉnh Thanh Hóa – nơi hội tụ những gia đình duy trì nghề thu mua, hấp và phơi cá cơm truyền thống. Trời trong xanh, nắng nhẹ xua tan cái lạnh cuối đông, và trên con đường nhựa đang thi công dọc bờ sông, người dân hối hả làm việc, từng nhóm hai người mang mẻ cá cơm vừa hấp xong ra phơi nắng.
Quy trình sản xuất cá khô và nước mắm
Chị Dung, cư dân khu phố Thượng Hải, đã làm nghề thu mua, hấp và phơi cá khô hơn mười năm. Vào thời điểm cuối năm âm lịch, ngư dân ra khơi đánh bắt cá cơm. Năm nay, nhờ “lộc biển” dồi dào, họ thu được khối lượng cá lớn, đồng nghĩa với việc gia đình chị và các hộ lao động có thêm việc làm và thu nhập.
Khi tàu cập bờ, cá được rửa sạch, cho vào lò hấp. Cá sau khi chín sẽ được đưa ra phơi khô để cung cấp thị trường. Tại Thượng Hải hiện có khoảng 5‑6 hộ gia đình làm nghề thu mua cá như chị Dung. Từ đầu mùa đến nay, họ đã thu mua và chế biến hàng trăm tấn cá.
Trong quá trình phơi, bà Lan – một trong những người giúp đỡ chị Dung – cho biết mỗi giờ làm việc được trả 30.000 đồng, ngày làm việc mang lại thu nhập 250.000‑300.000 đồng. Nếu duy trì công việc đến Tết, họ dự kiến thu nhập từ 9‑10 triệu đồng – một khoản tiền đáng kể để chuẩn bị lễ hội.
Nước mắm Ba Làng – di sản ẩm thực của xứ Thanh
Theo nghiên cứu của chúng tôi, thương hiệu “nước mắm Ba Làng” đã tồn tại hàng trăm năm, bao gồm ba làng truyền thống: Xuân Tiến, Quang Minh và Thượng Hải. Hiện nay, nhờ chất lượng và uy tín, nước mắm Ba Làng đã chinh phục người tiêu dùng trên khắp cả nước.
Chị Nguyễn Thị Thủy, đại diện hợp tác xã Ngọc Thủy, dẫn chúng tôi tham quan quy trình sản xuất. Ba Làng là nghề thủ công lâu đời, dùng cá biển tươi và muối theo tỷ lệ 4‑5 kg cá : 1 kg muối, ủ trong 2‑3 năm. Quá trình ủ bao gồm phơi nắng, đảo đều và kiểm soát nhiệt độ để cá chín đều, nước mắm có màu trong, hương vị đậm đà.
Hợp tác xã không chỉ sản xuất nước mắm mà còn làm cá khô, mắm tôm, mắm tép. Đặc biệt vào cuối năm, khi nhu cầu tiêu thụ tăng cao, công nhân làm việc từ sáng tới tối để kịp đóng hàng, đáp ứng nhu cầu ăn Tết của người dân.
Tác động kinh tế và xã hội
Phó trưởng phường Tĩnh Gia cho biết, nghề nước mắm đã tồn tại hàng trăm năm và tạo công ăn việc làm cho hàng trăm lao động địa phương. Thương hiệu Ba Làng không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho các gia đình mà còn góp phần duy trì bản sắc văn hoá ẩm thực của Thanh Hóa.
Phạm Xuân Chinh
