Nội dung chính
ASEAN có tiềm năng trở thành lực lượng chủ chốt định hình tương lai số toàn cầu. Phó Tổng thư ký Liên Hợp Quốc kiêm Đặc phái viên về Công nghệ, ông Amandeep Singh Gill, đã nhấn mạnh tại Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6 (ADGMIN 6) rằng khu vực này không chỉ là người tiếp nhận công nghệ mà còn có thể đóng góp tiếng nói quan trọng trong việc quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) trên bình diện quốc tế.
AI không còn là tài sản của một vài tập đoàn công nghệ
Ông Gill chỉ ra rằng AI đã vượt ra ngoài giới hạn nghiên cứu hẹp, ảnh hưởng sâu rộng tới nền kinh tế, quan hệ quốc tế và đời sống xã hội. Hai thập kỷ số hoá – từ Internet, thương mại điện tử, thiết bị di động tới điện toán đám mây – đã tạo nền tảng cho làn sóng chuyển đổi số, trong đó AI đóng vai trò trung tâm.
Ví dụ thực tiễn: Indonesia và Philippines hiện nằm trong top 10 quốc gia sử dụng các công cụ của OpenAI. Đồng thời, các mô hình mã nguồn mở đang đẩy nhanh quá trình phổ cập AI trên toàn cầu, giảm rào cản về chi phí và công nghệ.
Khoảng cách AI trong ASEAN
“Bản đồ lan tỏa AI” vẫn cho thấy sự chênh lệch đáng kể. Singapore có tỷ lệ áp dụng AI trên 70% dân số, trong khi một số quốc gia khác chưa vượt qua 10%. Khoảng cách này đồng nghĩa lợi ích của AI chưa được phân bổ đồng đều, và nếu không được thu hẹp, sẽ khiến nhiều quốc gia tụt lại phía sau.
Những câu chuyện thành công từ các quốc gia đang phát triển
Brazil, Ấn Độ, Indonesia và Việt Nam đã triển khai AI trên quy mô quốc gia trong các lĩnh vực như nông nghiệp, y tế, logistics, thuế, hải quan, ứng phó thiên tai và an sinh xã hội. Đáng chú ý, họ không chờ đợi mô hình AI “hoàn hảo” mà sử dụng các giải pháp “đủ tốt” để tạo ra tác động thực tiễn. Doanh nghiệp địa phương linh hoạt kết hợp mô hình AI lớn, mã nguồn mở và thậm chí các mô hình ngôn ngữ nhỏ do họ tự phát triển, phù hợp với bối cảnh bản địa.
AI mã nguồn mở và mô hình địa phương: Chìa khóa hạ thấp chi phí
Trong quá trình chuyển dịch từ “kết nối hạ tầng” sang “kết nối trí tuệ”, các mô hình AI mã nguồn mở và mô hình địa phương đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Chúng giúp giảm chi phí triển khai, giảm rào cản tiếp cận và thích ứng tốt hơn với điều kiện hạ tầng của từng quốc gia ASEAN. Nhờ đó, các tổ chức và cộng đồng có thể tham gia vào nền kinh tế AI một cách rộng rãi hơn.
Chính sách AI toàn cầu: Yêu cầu một cách tiếp cận bao trùm
Theo ông Gill, chính sách AI không thể chỉ dừng lại ở các vấn đề đạo đức hay quản trị rủi ro. Nó cần liên kết chặt chẽ với hạ tầng năng lượng, điện, nước, phần cứng phục vụ huấn luyện và vận hành mô hình, đồng thời gắn liền với các ngành kinh tế như y tế, bất động sản và sản xuất thông minh.
Trên bình diện toàn cầu, các hội nghị thượng đỉnh AI thường được tổ chức tại các quốc gia phát triển, tập trung vào quản lý rủi ro. Hiện nay, xu hướng đang chuyển sang một cách tiếp cận cân bằng hơn, chú trọng cả cơ hội lẫn rủi ro, đặc biệt là tác động ngắn hạn tới lực lượng lao động, năng suất và phân bổ sức mạnh kinh tế.
ASEAN và chiến lược AI đến năm 2030
Ông Gill cho rằng, với dân số hơn 650 triệu người và thị trường số đang bùng nổ, ASEAN sở hữu những lợi thế mà “thế giới đang rất cần” trong kỷ nguyên AI. Kế hoạch tổng thể số ASEAN đến năm 2030 không chỉ là lộ trình phát triển nội bộ mà còn là mô hình mẫu cho các khu vực đang phát triển khác.
Tuy nhiên, để chuyển từ “kết nối hạ tầng” sang “kết nối trí tuệ”, ASEAN vẫn phải giải quyết các khoảng trống về kỹ năng, tiếp cận hạ tầng và khả năng liên thông. Các khung pháp lý như Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu, Hội đồng Khoa học Quốc tế Độc lập về AI và các chương trình nâng cao năng lực sẽ là nền tảng giúp khu vực này khuếch đại tiếng nói trong quản trị AI toàn cầu.
Như ông Gill khẳng định, đây là “cơ hội chiến lược” để ASEAN đóng góp tiếng nói chung vào ba trụ cột: khoa học, chính sách và năng lực phát triển AI. “Tiếng nói và quan điểm chính sách của ASEAN cần được lắng nghe”, ông nhấn mạnh, đồng thời nhắc nhở rằng kinh nghiệm thực tiễn của khu vực sẽ cung cấp những bài học quý giá cho toàn nhân loại.
Hội nghị ADGMIN lần thứ 6 với chủ đề “Adaptive ASEAN: From Connectivity to Connected Intelligence” diễn ra từ 12‑16/1 tại Hà Nội, quy tụ các chuyên gia, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách toàn cầu, mở ra một chương mới cho sự hợp tác số trong khu vực.
Trọng Đạt
